تعریف جرم جعل
طبق ماده ۵۲۳ قانون مجازات اسلامی ، جعل و تزویر عبارتاند از : ساختن نوشته یا سند یا ساختن مهر یا امضای اشخاص رسمی یا غیررسمی ، خراشیدن یا تراشیدن یا قلم بردن یا الحاق یا محو یا اثبات یا سیاه کردن یا تقدیم یا تأخیر تاریخ سند نسبت به تاریخ حقیقی یا الصاق نوشتهای به نوشته دیگر یا بکار بردن مهر دیگری بدون اجازه صاحب آن و نظایر اینها بهقصد تقلب
درواقع جاعل یا فرد جعل کننده بهقصد فریب یا ضرر رساندن به دیگران میخواهد دروغ را جای حقیقت عنوان کند که ممکن است بهصورت جعل مهر ، جعل اسناد ، جعل شناسنامه ، جعل کارت ملی و… باشد ..
جرم جعل اسناد رسمی از انواع جرائم غیرقابلبخشش در قانون میباشد. درنتیجه گذشت شاکی عاملی برای بخشش فرد جاعل محسوب نمیشود. مجازات مرتکب با توجه به نوع جعل صورت گرفته جاعل به حبس و جزای نقدی تعیین میشود.
لیکن نکته مهم اینکه اگر جعل بر روی اسناد عادی صورت بگیرد با شکایت شاکی شروع میشود و در صورت رضایت شاکی خصوصی قابلگذشت میباشد ضمناً اگر شاکی خصوصی طی یکسال پس از اطلاع اقدام به طرح شکایت نکند موضوع مشمول مرور زمان میگردد
۱-شرایط تحقق جرم جعل
جرم جعل مانند سایر جرائم کیفری از سه رکن قانونی، مادی و روانی تشکیلشده است.
الف)عنصر قانونی جرم
عنصر قانونی به این معنا میباشد که آن رفتار و عمل ازنظر قانون ایران جرم میباشد و برای آن مجازات در نظر گرفتهشده است ،که این مجازاتها عموماً جزای نقدی و حبس میباشد. در اینجا قانون مجازات اسلامی از مواد ۵۲۳ الی ۵۴۲ در خصوص جعل توضیح داده است.
ب)عنصر مادی جرم
عنصر مادی به این معنا میباشد که عمل فرد مرتکب باید بهنوعی باشد تا ما بتوانیم آن را جعل محسوب نماییم یعنی عمل انجامشده شامل ایجاد مهر و یا امضای جعلی و یا تراشیدن و قلم بردن و خراشیدن و مقدم و مؤخر کردن تاریخ سند باشد تا بتوانیم آن را بهنوعی جعل بهحساب بیاوریم.
درواقع این جرم دارای دو حالت فعل مثبت و فعل منفی میباشد اینکه این دو چه معنی با یکدیگر دارند باید بیان نماییم که فعل مثبت به معنای انجام کاری است که نباید انجام شود ولی به جهت انجام جرم صورت میگیرد؛ همانند اینکه شخص اقدام به جعل یک سند رسمی نماید درصورتیکه طبق قانون نباید آن عمل را انجام دهد .
فعل منفی به معنای آن است که فرد باید کار موردنظر را انجام دهد ولی به دلایل مجرمانه از انجام آن سرباز میزند و شانه خالی میکند به این حالت که، مأمور تنظیم سند مواردی ازآنچه باید در سند به تحریر درآورد را بهعمد ننویسد و مرتکب جرم جعل شود
ج) عنصر روانی جرم جعل
عنصر معنوی یک جرم بهنوعی در بحث محقق شدن یک جرم از اهمیت بالایی برخوردار است به این شکل که شخص جاعل حتماً باید قصد و نیت لازم را برای وقوع جرم داشته باشد در غیر این صورت و نبود عنصر معنوی جرم جعل صورت نمیگیرد
درواقع در بحث عنصر روانی جرم جعل قصد و نیت فریب دیگران باید بهصورت قطعی وجود داشته باشد و اهمیت نیز ندارد شخص فقط از انجام این جعل به شکل شخصی سود میبرد یا به جهت سود بردن فرد دیگری اقدام به جعل کرده است درهرصورت شخص مرتکب جعلشده و جاعل محسوب میگردد.
۲- بررسی انواع مختلف سند
بهطورکلی سند، هر نوع نوشتهای است که اغلب برای اثبات دعوا مورداستفاده قرار میگیرد. از طرفی هم تنها نوشتههایی که مکتوب هستند قابلقبول میباشند. بهعنوانمثال عکس یا صدای ضبطشده، سند محسوب نمیشود و در مراجع قضایی ممکن است در حد اماره و قرینه بکار بروند که اهمیتی پایینتر از دلیل دارند . همچنین در سیستم قانونی ایران، دو نوع سند وجود دارد که هرکدام دارای ویژگیهای خاص و حائز اهمیتی میباشند. این نوع اسناد عبارتاند از
الف) سند رسمی:
سند رسمی، سندی است که در اداره ثبتاسناد و املاک یا دفاتر اسناد رسمی نزد مأمورین رسمی ثبتشده و صلاحیت آنها بر طبق مقررات قانونی تنظیمشده باشد. پس یک نوع سند زمانی رسمی میشود که نزد دفاتر رسمی، صلاحیت آن تائید شود.
ب) سند عادی:
هر نوع سندی که دارای شرایط ذکرشده برای سند رسمی نباشد، یک نوع سند عادی محسوب میشود که جرم جعل سند عادی متفاوت با سند رسمی است.
۳-تفاوت اسناد رسمی با اسناد عادی
۳-۱ اسناد عادی نزد مأمورین دولتی یا دفاتر اسناد رسمی تائید و تنظیم نمیشوند.
۳-۲ همچنین از دیگر تفاوتهایی که بین دو نوع سند رسمی و عادی وجود دارد به اینگونه است که وقتی در دعوایی سندی ارائه شود، در اسناد عادی شخص میتواند ادعای انکار، تردید و جعل کند ولی در اسناد رسمی، شخص فقط میتواند ادعای جعل داشته باشد چراکه سند مربوطه در دفاتر رسمی تنظیمشده و ادعاهای انکار و تردید به آن وارد نمیباشند.
سه مقوله انکار، تردید و جعل، نوعی دفاع محسوب میشوند که شخص با استفاده از آنها میتواند ادعا کند سند مربوطه باطل بوده یا معامله مربوط به آن سند فسخشده است.
– انکار: در این نوع دفاع، فرد دست خط یا امضایی که در سند بانام او ثبتشده است را انکار کرده و ادعای جعل سند میکند.
– تردید: در این نوع دفاع، سند مربوطه نزد شخص ثالث ذینفع برده شده و از آنها در صورت صحت امضا یا نوشته سؤال میشود. و ثالث امضا را تائید نکرده و با توجه به شناختی که نسبت به شخص ادعا کننده دارند، در آن تردید میکنند.
– جعل: جعل سند به این معنا است که شخص ادعا کند کلمهای به نوشته اضافهشده یا از آن حذفشده و تغییری در صورت کلی و تاریخ سند مربوطه ایجادشده است.
در این مورد جرم جعل سند عادی با جرم جعل سند رسمی متفاوت بوده و مجازات جداگانهای برای آنها در نظر گرفته میشود.
۴- انواع جرم جعل
انواع جرم جعل به دو دسته تقسیم میشود که عبارتاند از : جعل مادی و جعل معنوی
۴-۱)جعل مادی
جعل مادی اینگونه به وقوع میپیوندد که فرد جاعل با یک عمل مادی یا فیزیکی تغییراتی در آن ایجاد میکند . بهعنوانمثال : جاعل با تراش دادن یا برش دادن سند سعی در فریب دیگران دارد.
۴-۲) جعل معنوی
جعل معنوی زمانی به وقوع میپیوندد که فرد جاعل هیچ تغییر مادی در سند ایجاد نمیکند بلکه مطالبی در سند به گونه دیگر غیر از حقیقت و بهقصد آسیب زدن به اعتبار اشخاص و یا شهرت آنها و…. منتسب به دیگران در آن سند درج گردد که مردم را گمراه کنند ، جعل معنوی مینامند .
در جعل مادی علاوه بر اینکه محتوا و مضمون خلاف حقیقت است ، ساختن یا تغییر دادن سند را هم جاعل انجام میدهد . درحالیکه در جعل معنوی تنها محتوای سند جعل میشود نه شکل آن مثلاً تغییر در حروف ، کلمات یا اعداد سند صورت میگیرد .
۵-مرجع قضایی صالح به رسیدگی جرم جعل
اگر قصد شکایت از شخصی که جعل را انجام داده است رادارید باید به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید و شکوائیه خود را به دادسرای عمومی و انقلابی که جرم جعل در آن حوزه صورت پذیرفته است ارسال نمایید. زیرا اصل بر صلاحیت محل وقوع جرم اما اگر محل وقوع جرم مشخص نباشد دادگاه محل دستگیری به موضوع رسیدگی و حکم مقتضی را صادر میکند .
۶- مجازات جرم جعل
جرم جعل سند عادی در قانون مجازات طبق آخرین اصلاحات انجامشده ( قانون کاهش حبس مجازات تعزیری ) قابلگذشت بوده و اما جرم جعل سند رسمی در قانون مجازات، جرمی غیرقابلبخشش بوده و اشد مجازات برای این نوع مجرمان در نظر گرفته میشود. بهطورکلی مجازات تعیینشده برای اسناد رسمی، بیشتر از مجازات تعیینشده برای اسناد غیررسمی بوده و جعل هرکدام جرم محسوب میشود. همچنین جعل سند و استفاده از سند مجعول ، دو جرم متفاوت شناختهشده و هرکدام مجازات متفاوتی خواهند داشت.
۶-۱ مجازات جعل سند رسمی :
مطابق ماده ۵۳۲ قانون مجازات اسلامی این نوع جعل توسط افراد وابسته به ارگانهای دولتی صورت میپذیرد و مطابق قانون مجازات اسلامی جاعل به جزای نقدی و حبس از یک تا پنج سال محکوم خواهد شد.
مطابق ماده ۵۳۳ قانون مجازات نیز اگر عمل جعل توسط اشخاص غیررسمی واقع گردد به جزای نقدی و حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.
۶-۲مجازات جعل سند عادی :
مطابق ماده ۵۳۶ قانون مجازات اسلامی هرگاه شخص سند عادی را جعل نماید و یا با علم به جعلی بودن آن را مورداستفاده قرار دهد ،به جزای نقدی و حبس از سه ماه تا یک سال محکوم خواهد شد.
ازآنجاییکه مباحث مربوط به جرم جعل و مصادیق آن نیاز به تخصص و تبحر بالایی دارد و جرائم کیفری عموماً مباحث بسیار حساس و گستردهای هستند ، نیاز به حضور یک وکیل متخصص در کنار شما بسیار احساس میشود، ازاینرو توصیه مینماییم در صورت بروز مشکلات کیفری جعل ، با یک وکیل باسابقه در این زمینه مشورت نمایید.
برای کسب مشاوره تخصصی و ارتباط با بهترین وکیل در تهران با شمارههای زیر تماس حاصل فرمایید:
شماره تماس دفتر: 02144141581
