پیش از پرداختن به تعاریف مرتبط با ظهرنویسی چک ابتدا در خصوص چک توضیحات کوتاهی ارائه میدهیم. چک یکی از معتبرترین اسناد تجاری است که در معاملات مختلف بین افراد به صورت گسترده استفاده می گردد. از منظر حقوقی، چک به عنوان مهمترین سند تجاری با نقش اساسی در نظام اقتصادی هر کشور شناخته می شود.
در کشور ما، چک که به عنوان یکی از ابزارها و سندهای تجاری بسیار حیاتی شناخته می شود، از اهمیت بالایی برخوردار است. در ایران، بیش از چهل تا پنجاه درصد معاملات از طریق چک صورت میپذیرد. این آمار به تنهایی اهمیت چک در اقتصاد کشور را نشان میدهد.
در چک، سه نوع امضا وجود دارد که از اهمیت بالایی برخوردار است:
- امضاء روی چک
- امضاء در پشت چک
- امضاء حقوقی در ظهر چک
ظهر نویسی چک چیست؟
یکی از مهم ترین ویژگی های کلیدی چک به قابلیت انتقال آن مرتبط است، که معمولاً از طریق ظهرنویسی چک انجام می گردد. با این حال، این تنها کاربرد آن نیست. “ظهر در معنوی لغوی به معنای پشت است و با مصدر نوشتن اصطلاح مرکب “ظهرنویسی” حاصل می شود. ظهرنویسی یا پشت نویسی چک به دلایل مختلفی از جمله وکالت، انتقال و یا ضمانت انجام می شود، که هر یک از این موارد شرایط خاص خود را دارند. متداول ترین هدف ظهرنویسی چک، انتقال آن به معنای منتقل شدن تمامی امتیازات یک چک به فرد دیگری است. بنابراین ظهرنویسی عبارت است از نوشتن یک عبارت یا جمله خاص، که به صورت ممضی، به امضای دارنده چک بر روی پشت آن افزوده می گردد.
بر این اساس، طبق مواد ۱۰، ۲۲۳ و ۲۲۹ قانون مدنی، ظهرنویسی یکی از اقسام کارهای حقوقی است که در راستای تنظیم قرارداد بین دارنده چک و صاحب حق النقل (منتقل الیه) انجام می شود. در نتیجه، محقق شدن ظهرنویسی موجب مسئولیت مشترک صادرکننده چک و ظهرنویس می شود که موظف به پرداخت وجه موجود در چک می باشند.
علاوه بر این، بر اساس ماده ۱۹۰ قانون مدنی، معتبر بودن ظهر نویسان، یکی از شرایط لازم برای محقق شدن ظهرنویسی می باشد. از این رو، در صورت عدم اهلیت ظهرنویس در زمان اقدام به ظهرنویسی، این موضوع منجر به عدم انتقال وجه چک خواهد شد.
همانطور که ذکر شد، در گذشته و قبل از راه اندازی سامانه صیاد، افرادی که دارنده دسته چک های مرتبط با حساب جاری خود در بانک ها بودند، برای انتقال این چک ها به فرد دیگر نیاز به پشت نویسی یا همان ظهرنویسی داشتند. این فرایند شامل نوشتن عبارات مربوطه در پشت برگه چک بود، که با امضا و تحویل آن به فرد دریافت کننده، انتقال وجه انجام می شد.
با توجه به مشکلات زیادی که در استفاده از روش ظهرنویسی برای انتقال چک ها وجود داشت (مانند اتلاف وقت و هزینه، امکان اشتباه در مراحل پشت نویسی و موارد دیگر)، بانک مرکزی سامانهای به نام “صیاد” را طراحی و راه اندازی کرده است. این سامانه به منظور متمرکز کردن تمامی درخواست های چک و انجام الکترونیکی ظهرنویسی چک برای انتقال آن ایجاد شده است.
با معرفی سامانه صیاد توسط بانک مرکزی، نیاز به فرایند پشت نویسی از بین رفته و همه این مراحل به صورت الکترونیکی و بدون نیاز به حضور هر دو طرف صورت می گیرد. این اقدام باعث صرفه جویی در وقت و هزینه افراد می شود و همچنین امنیت انتقال چک در این روش بهبود یافته است.ب رای مطمئن شدن از اطلاعات در خصوص معامله با چک میتوانید با یک وکیل کلاهبرداری مشورت نمایید.
قانون جدید صدور چک: تغییرات در ظهرنویسی چک
الف) طبق تغییرات اعمال شده در ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک (مصوب آبانماه ۱۳۹۷)، ظهرنویسی نوع اول که تنها برای احراز هویت دارنده چک در جهت پرداخت وجه بوسیله بانک استفاده می شد، حفظ شده و فرایند آن الکترونیکیتر شده است. در این روش، صادرکننده چک از طریق سامانه صیاد بانک مرکزی باید چک را صادر کرده و هویت دارنده چک را در سامانه وارد کند. این اقدام باعث مشخص شدن هویت دارنده چک از ابتدا برای بانک می شود.
ب) نوع دوم ظهرنویسی چک بر اساس ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک و تبصره یک آن دیگر معنی خود را از دست داده است. صادر کننده چک همزمان با صدور چک باید هویت و مشخصات دارنده چک را در سامانه صیاد بانک مرکزی ثبت کند. بانک ها نیز بر اساس اطلاعات ثبت شده در سامانه صیاد، پرداخت و تسویه مبلغ چک ها را در سامانه چکاوک بانک مرکزی به نفع دارنده نهایی چک انجام می دهند. این مشخصات در تنظیم دادخواست علیه ظهرنویس مورد استفاده قرار می گیرد.
بنابراین، در نظام جدید صدور چک (از آذرماه ۱۳۹۹ به بعد)، انتقال چک صادره به اشخاص دیگر جنبه ظهرنویسی ندارد و تنها جهت شناسایی آخرین دارنده چک برای نظام بانکی و مالیاتی اهمیت دارد. در این نظام، صادر کننده چک مشخص میکند که دارنده نهایی چک کیست و کدام شخص مجاز به مراجعه به بانک برای وصول وجه چک می باشد. این حالت باعث معنیدار شدن ظهرنویسی چک نمی شود.
ج) در نظام جدید صدور چک، نوع ظهرنویسی برای تضمین نیز عملاً از کار افتاده است؛ زیرا اگرچه تضمین چک صیادی از نظر حقوقی و قانونی امکانپذیر است، اما در عمل، وصول و پیگیری آن نیازمند طی فرآیند قضایی می باشد و از جایگاه قوی گذشته برخوردار نیست.
بنابراین با اجرایی شدن قوانین نظام چک نویسی، ظهرنویسی چک نیز دستخوش تغییرات فراوانی شده است. دارندگان دسته چک و برگه چک باید بدانند از این به بعد تنها پشت نویسی کردن چک کفایت نمی کند. چرا که داشتن برگه چک فیزیکی بدون ثبت آن در سامانه صیاد بانک مرکزی از نظر بانک بی اعتبار است.
بدون نظر