عده عبارت است از مدتزمانی که زن پس از جدایی یا مرگ شوهرش باید از ازدواج خودداری کند.
این مدت با توجه به نوع پایان ازدواج (مرگ همسر یا طلاق یا فسخ نکاح)، نوع ازدواج (دائم یا موقت) و شرایط باروری زن یا بارداری او متغیر است. فلسفه قرار دادن عده برای زن، جلوگیری از اختلاط نسل و احترام به رابطه زناشویی سابق و تعبد است.
حکم ازدواج در زمان عده
درصورتیکه زن در هنگام عده با مردی ازدواج کند ازدواج آنان باطل است و د صورت آگاهی از حکم عده، ازدواج آن مرد و زن با یکدیگر برای همیشه حرام است.
رجوع بعد از طلاق رجعی در زمان عده
شوهر در هنگام عده طلاق رجعی حق دارد از طلاق رجوع کند. بهطورکلی در عده طلاق رجعی حقوق و تکالیف زن و شوهر نسبت به یکدیگر همچنان برقرار است؛ مثلاً شوهر باید به زن نفقه بدهد، در صورت مرگ یکی، دیگری از او ارث میبرد و اگر در زمان عده طلاق رجعی رابطه جنسی خارج از چارچوب ازدواج با شخصی از جنس مخالف برقرار کنند در صورت وجود شرایط احصان (امکان تمتع در هر زمان) به حد زنای محصنه یعنی سنگسار محکوم خواهند شد.
عده وفات برای زن بیوه
عده مرگ شوهر بنا بر مشهور چهار ماه و ۱۰ روز است. نظر خلاف مشهور و نادر نصف این مدت یعنی دو ماه و ۵ روز است. اگر زن آبستن باشد عده او طولانیترین زمان بین مدت عده یا وضع حمل اوست. (یعنی حداقل رعایت مدت چهار ماه و 10 روز و گاهی بیشتر)
عده وفات عام است چه برای ازدواج دائم یا موقت، حتی زن یائسه یا زنی که بین او و شوهر نزدیکی واقع نشده، عده وفات دارند.
در طول مدت عده وفات، زینت برای زن ممنوع است.
عده طلاق در ازدواج دائم
عده طلاق در ازدواج دائم سه طهر (پاک شدن از حیض) است و در مورد زنی که قاعده نمیشود ولی به سن یائسگی نرسیده ۳ ماه میباشد.
عده در عقد موقت
عده در عقد موقت در صورت حیض نشدن در سن حیض یک ماه و نیم (۴۵ روز) است. در صورت حیض شدن عده بنا بر مشهور، دو حیض است. سه قول نادر نیز در این زمینه وجود دارد: یک حیض، یک حیض و نیم، دو طهر (پاکی از حیض). در قوانین ایران برخلاف نظر مشهور، نظر دو طهر بهعنوان قانون تعیینشده است.
چه زنانی عده طلاق ندارند؟
زن یائسه، پا به سن گذاشته که عادات ماهیانه ندارد و زن نابالغ، حتی اگر با شوهرش آمیزش جنسی داشته باشد، پس از طلاق عده ندارند.
عده طلاق برای زن باردار
عده زن حامله چه در ازدواج دائم و چه در موقت و چه در طلاق یا فسخ یا مرگ همسر تا زمان زایمان است. تنها در مورد مرگ همسر اگر مدتزمان باقیمانده تا زایمان کمتر از ۴ ماه و ۱۰ روز باشد زن باید تا پایان ۴ ماه و ۱۰ روز عده را نگه دارد. در صورت سقط شدن بچه قبل از زایمان هم عده در هنگام مرگ فرزند به پایان میرسد.
عده زوجه غایب مفقودالاثر
مطابق ماده 1011 ق.م. غائب مفقودالاثر به كسی اطلاق میشود كه از غیبت او مدت طولانی گذشته باشد و از وی بههیچوجه خبری نباشد. برای زوج غایب مفقودالاثر چند حالت قابلتصور است:
الف) اثبات مرگ زوج: در این حالت زوجه باید از زمانی که به موت زوج غائبش اطلاع پیدا میکند، عده وفات نگهدارد.
ب) اثبات حیات زوج: اگر خبر حیات شوهر به همسر واصل شود، ولی مكان زوج معلوم نباشد، در این صورت زوجه باید صبر كند تا زوج او را طلاق دهد یا بمیرد؛ هرچند كه غیبت وی طولانی شود. در این حال هرگاه شوهر مالی داشته باشد، نفقه زن از آن اموال تأدیه میشود و اگر زوج مالی نداشته باشد، باید از بیتالمال نفقه زوجه پرداخت شود.
ج) عدم اثبات حیات یا مرگ زوج: در این حالت مشهور فقها معتقدند درصورتیکه به هیچ طریقی تأمین نفقه زوجه از اموال فرد غائب یا نزدیکان او ممکن نباشد، زن میتواند به حاکم شرع مراجعه کند و حاكم شرع به زن چهار سال مهلت میدهد، تا تفحص و جستجوی لازم صورت گیرد. اگر وضعیت حیات یا مرگ زوج معلوم نگردد، حاكم شرع، حكم به طلاق زن داده و همسر غائب پس از طلاق باید عده وفات نگاه دارد.
عده طلاق در ازدواج موقت
در ازدواج موقت عده زن باردار مثل نکاح دائم تا زایمان و عده مرگ همسر ۴ ماه و ۱۰ روز است. اما عده پایان فسخ یا بذل مدت کمتر از نکاح دائم یعنی دو بار قاعدگی و پاک شدن است. در زنانی که باوجود عدم یائسگی عادت نمی ببیند هم این مدت ۴۵روز است.
راههای ارتباط و مشاوره با وکیل متخصص و متبحر در دعاوی خانوادگی …
شماره تماس دفتر: 02144141581
